Gjerdehald med aukande problem
26. mars 2003
Randi Flø
Alle forsøk på å få til ei ny gjerdelov her til lands har mislykkast. Derfor gjeld framleis gjerdelova frå 1961, der prinsippet er gjerdeplikt etter nytte. Dagens gjerdelov er mest gunnstig for dyreeigarane, men gjerdelova kan fråvikast dersom naboar har spesielle avtalar.
Reiten peika på ein del svak-
heiter ved gjerdelova. Gjerdeplikta gjeld berre i nabogrenser. Ho er utilstrekkeleg når dyra streifar over store område.
Dele
- Når vilkåra for gjerdehald er oppfylte, skal kvar av grannane dele gjerdeplikta med ein halvpart kvar. Dersom det er urimeleg, skal gjerdeplikta delast ved skjønn, sa Reiten og la til at rettspraksis har slått fast at det gjeld også utmarksgjerde.
Dyreeigar er ansvarleg, men det har aldri vore meininga å dytte alt ansvaret over på han. Om naboen driv berre med planteproduksjon, har han nytte av gjerdet, fordi det hindrar skade på åker og eng.
- Den som ikkje har dyr, må vere med og ta sin del, sa Reiten.
Lovteknisk gjeld gjerdelova i nabogrense, men ho gjeld også mellom bruksområde, til dømes fellesbeite.
Det er ikkje enkelt å få gjerdeplikta til å falle bort. Rett og plikt er likestilte. Gjerdeplikta står ved lag til ho vert avløyst og kan aldri bli forelda. Bortfall av gjerdeplikt kan skje ved avtale.
- Ein grunneigar som har slutta med dyr, kan ikkje slutte å gjerde dersom han har ein avtale om det, sa Reiten.
Streifbeite
Han tok fram eit eksempel, der ein kubonde la ned eit gjerde fordi han ikkje hadde bruk for det. Det kom sauer inn på hans eigedom og han kravde 500 kroner i skadeerstatning. Sauebonden nekta å godta dette og det vart sak i Frostating lagmannsrett. Eitt av dei avgjerande momenta her var at sauen ikkje hadde beiterett i utmarka, men i nabobygda. I mange år hadde sauene hatt streifbeiterette. Kubonden var pålagt gjerdeplikt i 1874, men sauebonden kunne ikkje påberope seg bestemmelsane i gjerdepliktavtalen og måtte betale erstatning. Ei liknande sak på Frei fekk det motsette utfallet.
Reiten sa at det er fleire måtar å løyse tvistar på, lensmannsskjønn, og jordskifteretten, der kostnadene ved skjønn vert delte som gjerdekostnadene.
- Ein kan som regel gjerde eit godt stykke for dei pengane det kostar å halde skjønn, sa Reiten.
Han fortalde at det ikkje er planar om å hente fram att gjerdelova for å endre på ho.
- Dette er problem som grip inn i livskvaliteten på landsbygda, og det burde vere av felles interesse å løyse problema, både mellom grunneigarar og dyreeigarar, sa Reiten.
I spørsmålsrunden oppmoda han dei som sel grunn til byggefelt om å sørge for at dei får gjerdeplikt, noko det er viktig å vere merksam på frå første dag og ta det med i vlkåra.
Gjerding rundt hyttetomter i utmark er avhengig av reguleringsbestemmelsane i kommunen.